Ali E. Berkman; "En sık görülen hatalar arasında kullanıcının dilinden konuşulmaması geliyor sanırım. Geliştirme ekibi genellikle kendi bakış açısını ve ürünün kendi için ne ifade ettiğini arayüze yansıtabiliyor. Bir diğer yaygın sorun tasarımın kullanıcının amaçlarına ulaşabilmesi amacıyla geliştirilmesi yerine teknik yetkinlik gösterisine dönüştürülmesi."
turk.internet.com; Test ve araştırmalarınızda ne tür araçlar ve yöntemler kullanıyorsunuz?
Ali E. Berkman; Kullanıdığımız en temel yöntem kullanılabilirlik testi. Kullanılabilirlik testi bu işin doğasını en iyi yansıtan ve en iyi sonuç veren yöntem. Kullanıcının sistemle etkileşiminin doğrudan gözlemlenmesi, gözlemin belirli oranda kontrollü olması, istenen durumların yaratılabilmesi ve kullanıcı davranışının incelenmesi yöntemin kullanılabilirliğin temel felsefesiyle birebir örtüşmesini sağlıyor. Kullanılabilirlik testi ve benzeri yöntemler olmasaydı bugünkü haliyle kullanılabilirlik alanından da söz etmek mümkün olmazdı bence.
Testlerde görsel işitsel gözlem ve kayıt ekipmanları kullanıyoruz. Özellikle gözlemlerin bir kaç kanaldan, farklı ortamlara kaydedilmesi çok önemli. Bir teste ait kayıtları kaybederseniz bir daha geri getiremezsiniz. Bu nedenle UTRLAB’da bu iş için profesyonel ekipmanlar kullanıyoruz ve teknik denemeler, testler yapmadan bir kullanılabilirlik testine başlamıyoruz. Bu işin tekniğiyle de çok haşır neşir olmuş biri olarak bir testi gerçekleştirmenin bir uçağı sefere hazırlamak kadar zor bir iş olduğunu düşünüyorum. Alandaki özel yazılımları da kullanıyoruz; gerçekten çoğu zaman işlerin bir düzen içinde, derli toplu yapılmasını sağlıyorlar. Son yıllarda oldukça iyi örnekler üretildi. Ama hiçbir zaman salt yazılımlarla bu işi yürütmek mümkün değil çünkü teknik güvenirlik ne yazık ki çok tatmin edici değil.
Kullanılabilirlik kitaplarında bir kalem kağıt ve kronometreyle de test yapılabileceği söylenir ama bence bu çok doğru değil. Onun dışında son yıllarda göz izleme sistemleri kullanılmaya başlandı. Yararlı olmakla beraber sonuçlara temkinli yaklaşmak, bulguları olduğundan öteye götürmemek gerekiyor. Ne yazık ki sistemleri üretenler olaya çok ticari yaklaşıyorlar ve yöntemi sihirli bir teknik gibi lanse ediyorlar.
turk.internet.com; Şirketlerin ürünlerinde gördüğünüz en önemli kullanılabilirlik hataları neler?
Ali E. Berkman; En sık görülen hatalar arasında kullanıcının dilinden konuşulmaması geliyor sanırım. Geliştirme ekibi genellikle kendi bakış açısını ve ürünün kendi için ne ifade ettiğini arayüze yansıtabiliyor. Bu durumda Donald Norman’ın yıllar önce saptadığı tasarımcı ve kullanıcı arasındaki uçurum derinleşerek ciddi kullanılabilirlik sorunlarına yol açıyor. Bir diğer yaygın sorun tasarımın kullanıcının amaçlarına ulaşabilmesi amacıyla geliştirilmesi yerine teknik yetkinlik gösterisine dönüştürülmesi. Bir çok geliştirici gereksinim duyulan özellikleri değil yapabileceklerini yansıtıyor ürüne. Ama en önemli sorun karmaşıklık. Karmaşık, kalabalık arayüzlerin kullanılabilir olması gerçekten çok zor.
turk.internet.com; Kurumlar ürünlerinde neden kullanılabilirliğe önem vermeli?
Ali E. Berkman; Kullanılabilir olmayan bir ürün başarısızdır. Bir ürünün teknik olarak çalışması çok fazla şey ifade etmiyor. Ürün kullanıcıyla karşı karşıya geldiğinde kullanıcı amaçlarına ulaşamıyorsa ortada yanlış giden çok ciddi bir şey var demektir. Hayatı kolaylaştırmak bir yana kurumlar herşeyden önce ticari başarıyı güvence altına almak için kullanılabilirliğe önem vermeli.
Yapılan araştırmalar kullanılabilirlik açısından sorunlar barındıran ürünlerin müşterilerin bir sonraki satın alma kararlarını olumsuz yönde etkilediğini ortaya koyuyor. Sonuç olarak pazarda firma imajı yara almış oluyor. Bunun ötesinde kullanılabilirlik sorunları arttıkça servis – çağrı merkezlerine daha çok yük biniyor ve düzeltici faaliyetlere, yamalara gereksinim artıyor. Öte yandan kullanılabilirlik açısından göreceli olarak sorunsuz ve tatmin edici kullanım deneyimi sunabilen firmalar pazarda sırf bu özellikleriyle sivrilerek bazı kullanıcıların tercihlerini sonsuza kadar kendilerine çevirmiş durumdalar.
