UTRLAB Direktörü Ali E. Berkman : "Bir ürünün teknik olarak çalışması çok fazla şey ifade etmiyor. Ürün kullanıcıyla karşı karşıya geldiğinde kullanıcı amaçlarına ulaşamıyorsa ortada yanlış giden çok ciddi bir şey var demektir. Hayatı kolaylaştırmak bir yana kurumlar herşeyden önce ticari başarıyı güvence altına almak için kullanılabilirliğe önem vermeli."
Kullanılabilirlik bir ürün, yazılım, web sayfası ya da bir hizmet için vazgeçilmez bir özellik. Arayüzün sorunsuzca, kullanıcıyı yaptığı işle başbaşa bırakması, saydamlaşarak ortadan kaybolması belki de kullanılabilirliğin en doğru, en yalın tanımı. Ama kullanılabilirliği kısaca, biraz anlamını genişleterek, “kullanıcı açısından işlerin yolunda gitmesi” olarak tanımlayabiliriz. Çünkü kullanıcıların yaşadığı sorunların büyük bir kısmı kullanılabilirlikle ilgili. Bu röportajımızı kullanılabilirlik alanında çalışmalarda bulunan UTRLAB Direktörü Ali E. Berkman ile yaptık.
turk.internet.com; Firmaların geliştirdikleri ürünlerle ilgili kullanılabilirlik beklentileri ne düzeyde oluyor?
Ali E. Berkman; Beklentiler firmadan firmaya çok ciddi farklılık gösteriyor. Bazı firmalar gereksinimi seziyor ancak formüle edemiyorlar. Biz sorumluluğumuz gereği sorunun tanımlanmasında da devreye giriyoruz. Bazı firmalar ürün geliştirme sürecine ilişkin diğer faaliyet alanları gibi kullanılabilirliğin de önemini çok doğru tespit etmiş oluyorlar ama çözüm geliştirmek için yeteri kadar birikimleri ve yetişmiş elemanları olmuyor. Kimi firmalar ne yazık ki kullanılabilirliği kozmetik bir şey olarak anlıyorlar; hatta ergonomiyle estetiği aynı kefeye koyanlara bile rastlanabiliyor. Pazar doygunluğa ulaştığında bu tür firmalar da olayın ciddiyetini kavrıyorlar ama bazı şeyler için artık çok geç oluyor.
Genel anlamda bakacak olursak bir çok firma önce teknik çözümü mükemmelleştirmeye bakıyor ve bunun dışında kalan tüm faaliyetleri keyfe keder yürütebiliyorlar. Oysa tasarım, kullanılabilirlik ve pazarlamayla ilgili ayaklar bir araya gelerek bir üretimi ürün haline getiren şeyler.
turk.internet.com; Bir firma sizden yardım istediğinde ne gibi hizmetler sunuyorsunuz?
Ali E. Berkman; Sunduğumuz hizmetler tüm dünyada kabul edilen uygulamaları kapsamakla beraber çoğunlukla paket olarak uygulayabildiğimiz, hazır hizmetler değil. Ürünün geliştirme sürecinin hangi noktasında olduğu önemli bir kıstas. Benzer şekilde ürünün niteliği, pazardaki rolü, kimin tarafından kullanılacağı işbirliğin çerçevesini belirliyor. Aslında her bir ürün geliştirme süreci kendine has özellikleri olan özgün bir vaka. Bu nedenle genellikle bazı rutin hizmetler dışında hizmetlerimizi projelendirme mantığıyla oluşturuyoruz.
Sunduğumuz hizmetler her ne kadar ihtiyaca göre şekillendirilse de temel anlamda iki gruba ayrılabilir. Bizim tercih ettiğimiz hizmet türü aslında ürün geliştirme sürecinde firmayla paralel çalışmak ve tasarım sürecinin kullanıcı odaklı olarak sürdürülmesine yardımcı olmak. Bu kapsamda kullanılabilirlik testleri, uzman analizi, kağıt prototipleme, kart gruplama, alan çalışmaları, ergonomi çalışmaları ve daha bir çok teknik uygulanabiliyor.
Burada önemli olan hem tekniklerin yetkinlikle uygulanması hem de sürece doğru şekilde, firmadaki dengeleri, işleyişi bozmadan entegre olmak. Deneyimlerimize bakarak bunu başarıyla gerçekleştirebildiğimizi rahatlıkla söyleyebilirim. Bunun dışında ürün kullanıma girdikten sonra ya da girmeden hemen önce yapılan değerlendirme çalışmaları var. Bu tür çalışmalarda genelde kullanılabilirlik testi ve farklı uzman analizi teknikleri sunduğumuz hizmetler arasında sayılabilir. Bu temel hizmet alanımız dışında üç ana faaliyet alanından daha bahsetmek mümkün.
Kullanılabilirlik kadar üzerinde durduğumuz konulardan biri kullanıcı dökümantasyonu. Bizce kılavuzlar, yardım menüleri ve benzeri destekleyici malzemeler de arayüzün önemli bir parçası ve en az arayüz kadar özen önemli. Tıpkı yazılımlar gibi dökümanasyon da kullanıcı testleriyle daha iyiye götürülebiliyor ve gerçekten de yapılan katkılar çok büyük oluyor. Bildiğiniz gibi kılavuzlar genelde hep işin en az özenilen, hatalarla ve eksiklerle üretime giren kısmı olur. Aslında kılavuzları firmayla müşteri arasında bir diyalog gibi görmek gerekiyor. Sanırım kimse müşterisine birileri tarafından yazılmış ya da tercüme edilmiş, anlaşılmaz, iyi kurulmamış, özensiz cümlelerle hitabetmek istemez. Kılavuz kurumsal kimlik açısından aslında logo ve amblem gibi şeyler kadar, hatta daha da önemli. Olaya böyle bakılınca kılavuz ve yardım malzemelerinin yaşamsallığı daha iyi kavranıyor.
Bir diğer faaliyet alanımız tasarım ve inovasyon çalışmaları. Bizim bakış açımızla kurgulandığında tasarım ve inovasyon süreci yaratıcılığı geri palan itmeyen, ancak rasyonel, planlanabilir, izlenebilir ve dökümante edilebilir bir süreç. Süreç boyunca sıklıkla kullanıcı araştırmaları yöntemlerini uygulayarak çalışmayı kullanıcı odaklı tasarım anlayışı içerisinde sürdürmeyi tercih ediyoruz.
Son olarak firmalara eğitimler sunuyoruz. Eğitimi gerçekten çok önemsiyoruz. Eğitimler hem karşıdakine belirli bakış açıları ve becerileri kazandırmayı sağlıyor hem de farkındalık yaratmanın en iyi yollarından biri. Bir insanın bir konuda eğitim alarak başarıya ulaşabilmesi için önce belirli farkındalık seviyelerini aşmış olması gerekiyor. Eğitim alan kişiler içinde bulundukları organizasyonun da bu konuda olgunlaşmasını sağlıyor. Genel eğitim programlarımız ergonomi, kullanılabilirlik ve tasarım kültürüne ilişkin. Ayrıca firmaların özel gereksinimlerine göre özel programlar düzenleyerek küçük gruplara da eğitimler veriyoruz. Bu alanda uygulamaya soktuğumuz bir eğitim türü de problem saptama çalıştayları. Bu çalıştaylarda eğitimi alan kişilere belirli teorik altyapı verildikten sonra kendi yaptıkları işleri masaya yatırarak beraber inceliyor ve süreci eğitimi alan kişilerin kendi bağlamlarına uygun şekillenmesini sağlıyoruz.
